Prawo administracyjne

Organami administracji państwowej są organy, które realizują zadania państwa w sferze działalności administracyjnej. Wśród organów państwa niemal wszystkie zajmować się muszą w większym lub mniejszym stopniu działalnością administracyjną. Dla organów administracji jest jednak charakterystyczne, że realizowanie funkcji wykonawczo-zarządzających w formach administracji stanowi wyłączne lub główne ich zadanie.
Przeprowadzić można wiele klasyfikacji organów administracji według różnych kryteriów.
Do podstawowych podziałów organów administracyjnych należą:
—    podział na organy centralne i terenowe,
—    podział na organy decydujące i pomocnicze,
—    podział na organy kolegialne i jednoosobowe,
—    podział na organy o kompetencji ogólnej i specjalnej. Organy centralne obejmują zasięgiem swego działania z reguły teren
całego kraju (np. Rada Ministrów, ministrowie). Kompetencje organów terenowych rozciągają się tylko na pewien wycinek obszaru państwa (np. na teren województwa, gminy). Organami administracji terenowej są na przykład wojewodowie.
Podział na organy decydujące i pomocnicze przeprowadzony jest według kryterium możliwości rozstrzygania przez dany organ spraw ze swej dziedziny. Większość organów administracji państwowej uprawniona jest do rozstrzygania spraw wchodzących w zakres ich kompetencji (np. ministrowie, wojewodowie). Są jednak organy, których zadaniem jest jedynie podejmowanie inicjatyw, formułowanie wniosków i wydawanie opinii, na podstawie których rozstrzygnięcia wydawane są przez organy decydujące.
Kolegialnymi organami administracji są organy, w których decyzje podejmowane są kolektywnie, zwykle większością głosów (np. Rada Ministrów). Organami jednoosobowymi są na przykład minister, wojewoda.
Podział na organy o kompetencji ogólnej i specjalnej przeprowadzony jest w zależności od tego, czy działalność danego organu administracji dotyczyć może wszystkich dziedzin czy tylko pojedynczej dziedziny administracji. Organami o kompetencji ogólnej są na przykład Rada Ministrów, wojewoda, sferą ich działalności bowiem objęte są wszystkie dziedziny administracji. Organem o kompetencji szczególnej jest natomiast minister, który działa i może podejmować decyzje tylko w określonej dziedzinie.
Całością administracji rządowej kieruje — w myśl art. 51 ust. 2 ustawy konstytucyjnej — Rada Ministrów. Podejmuje ona decyzje we wszystkich sprawach polityki Państwa, nie zastrzeżonych dla innych organów administracji państwowej lub samorządu. W szczególności Rada Ministrów koordynuje i kontroluje pracę wszystkich innych organów administracji państwowej, ponosząc za ich pracę odpowiedzialność przed Sejmem. Do podstawowych zadań Rady Ministrów należy m.in. sporządzanie projektu budżetu, a po uchwaleniu tego budżetu przez Sejm — kierowanie jego wykonaniem.
W skład Rady Ministrów wchodzą: Prezes Rady Ministrów, wiceprezesi, ministrowie oraz przewodniczący określonych w ustawie komisji i komitetów sprawujących funkcje naczelnych organów administracji państwowej (np. Przewodniczący Centralnego Urzędu Planowania). Rada Ministrów działa kolegialnie. Prezes Rady Ministrów kieruje jej pracami oraz koordynuje i kontroluje pracę ministrów. Jest on też zwierzchnikiem służbowym wszystkich pracowników administracji rządowej.
O działalności prawotwórczej Rady Ministrów była już mowa przy omawianiu źródeł prawa.
Poszczególnymi działami administracji państwowej (zwanymi resortami) kierują ministrowie. Urzędem kierowanym przez ministra, pomagającym mu w realizacji jego prac jest ministerstwo (np. Ministerstwo Przemysłu i Handlu, którym kieruje Minister Przemysłu i Handlu).
Oprócz Rady Ministrów i ministrów do centralnych organów administracji państwowej zalicza się również urzędy centralne, administrujące określonymi, wyodrębnionymi działami zarządu państwowego (np. Główny Urząd Statystyczny, Urząd Patentowy).
Terenowymi organami administracji rządowej o kompetencji ogólnej są wojewodowie, których aparatem pomocniczym są urzędy wojewódzkie, kierownicy urzędów rejonowych, których aparatem pomocniczym są urzędy rejonowe oraz organy gminy działające w ramach zadań zleconych.
Wojewoda jest na obszarze województwa przedstawicielem rządu. Należą do niego wszystkie sprawy z zakresu administracji rządowej w województwie nie zastrzeżone dla innych organów tej administracji.
Poważne zadania w terenie spełnia samorząd terytorialny. Jest on podstawową formą organizacji lokalnego życia publicznego. Podstawową jednostką samorządu terytorialnego jest gmina. Wspólnotę samorządową tworzą z mocy prawa mieszkańcy gminy. Gmina posiada osobowość prawną i wykonuje na swym terenie zadania publiczne o znaczeniu lokalnym (np. z zakresu gospodarki terenami, ochrony środowiska, wodociągów i zaopatrzenia w wodę, budownictwa komunalnego, targowisk). Prawa majątkowe przysługujące jednostkom samorządu terytorialnego stanowią mienie komunalne.
Mieszkańcy gminy wybierają radę gminy (jeżeli siedzibą gminy jest miasto — radę miejską). Organem wykonawczym gminy jest zarząd, w którego skład wchodzą wójt albo burmistrz (prezydent miasta) jako przewodniczący oraz ich zastępcy i członkowie. Burmistrz powoływany jest w miejscowościach posiadających prawa miejskie, prezydent zaś w miastach liczących powyżej 100 tys. mieszkańców. W realizacji zadań gminy zarząd podlega wyłącznie radzie gminy. Członkostwa zarządu nie można łączyć z zatrudnieniem w administracji rządowej.